| Urząd Gminy w Dźwierzutach www.ug-dzwierzuty.pl | ||||
|
|
||||
Biuletyn
Informacji Publicznej - Urząd Gminy w Dźwierzutach
info@ug-dzwierzuty.pl |
||||
|
Historia
Przed podbojem krzyżackim gmina Dźwierzuty jak i sąsiednie była częścią
Galindii, a następnie częścią prokuratorii szczycieńskiej przeznaczoną do nadań
dla rycerstwa w zamian za zasługi dla Zakonu. Dzisiejszy teren gminy zasadniczo
pokrywa się z dwoma latyfundiami feudalnymi tzw. dobrami dźwierzuckimi i
rańskimi. Obdarowani rycerze we własnym zakresie zakładali nowe wsie czynszowe,
dwory i folwarki, a także często sprzedawali, zamieniali lub tracili własne
majątki, stąd spora liczba kolejnych właścicieli. Jednakże należałoby wymienić
kilka rodów: von Wildenau (Wildenaw), von Tergowitz (Targowski) i von Pfeilsdorf
(Pilawski) w dobrach dźwierzuckich oraz bracia Küchmeister von Sternberg w
dobrach rańskich, ponieważ dzięki ich nadaniom potwierdzanych przez Zakon
powstała większość miejscowości na terenie gminy.Dźwierzuty - nazwa wsi jest polonizacją staropruskiej nazwy Swersutten. Około 1374 roku Wielki Mistrz krzyżacki Winrich von Kniprode obdarza przywilejem na 250 włók ziemi wokół Dźwierzut rycerza Mentzla von Wildenau (Mieczysław Wildenaw). W 1383 roku tenże Mentzel von Wildenau w obawie przed napadami Litwinów buduje tu obronny zamek. Z zapisów komtura elbląskiego Henryka Reuss von Plauen z roku 1438 wiadomo, że Dźwierzuty były główną miejscowością wielkich latyfundiów feudalnych rodziny von Wildenau, a syn Mentzla Filipa uważał się za niezależnego władcę na obszarze ok. 600 włók ziemi. W tym także czasie zmieniono pruską nazwę Swersutten na Mentzelsgut (na cześć protoplasty rodu) skróconą później do Mensguth i używaną do 1945 roku. W 1399 roku istniał tu już kościół, a proboszcz Herder prócz obowiązków duszpasterskich w Dźwierzutach i Targowie, często był świadkiem przywilejów lokacyjnych dla sąsiednich miejscowości. Kolejni właściciele nadają w 1438 Gedowittowi karczmę i 1 morgę ziemi. Po śmierci Niclasa von Tergowitza (Mikołaj Targowski) jego udziały w dobrach dźwierzuckich przejmuje Zakon i zakłada w 1440 folwark co rozpoczyna długotrwały podział miejscowości (mimo likwidacji folwarku już w 1473 roku) zakończony formalnie dopiero w 1840 roku, a administracyjne dopiero po ostatniej wojnie. Za pozwoleniem prokuratora (wójta) szczycieńskiego Konrada von Stauchwitza zbudowany został młyn wodny na strudze Dźwierzutna w 1483 roku przez młynarza Stefana (Steffen Möllner). Najazd Tatarów w 1657 roku pustoszy większość miejscowości, a w samych Dźwierzutach zostaje tylko 4 gospodarzy. Również epidemia dżumy w 1709 roku zbiera tu obfite żniwo. W latach 1770 - 1818 Dźwierzuty były siedzibą urzędu dominialnego (skarbowego). W pierwszej fazie I wojny światowej Dźwierzuty jak i okolice zostają zajęte przejściowo przez wojska rosyjskie a dowódca korpusu generał Nowosilcow kwateruje w pastorówce (plebanii) ewangelickiej. 21 stycznia 1945 roku wojska radzieckie zajmują Dźwierzuty, następuje częściowy powrót mieszkańców po nieudanej ewakuacji w kierunku zatoki gdańskiej, a także coraz silniejszy napływ ludności polskiej z Mazowsza oraz repatriantów z kresów wschodnich. Powstają struktury polskiej administracji państwowej, spółdzielczości, zakłady pracy. Od stycznia 1973 roku w wyniku nowego podziału administracyjnego kraju Dźwierzuty stają się siedzibą Gminy. Zabytki
Wśród zabytków Gminy Dźwierzuty prym wiodą obiekty sakralne
oraz zachowana częściowo architektura dworska, stąd miłośników historii i
zabytków zachęcamy do zwiedzenia:Dźwierzuty:
- kościół katolicki z 1882 r. -
konsekrowany pod wezwaniem Trójcy Przenajświętszej w 1884 r. Zbudowany w stylu
neogotyckim - jednonawowy ze strzelistą wieżą i półkolistym prezbiterium ze
stylowym wyposażeniem wnętrza. Targowo - poewangelicki kościół
katolicki (od 1986 r.) - budowany przez 50 lat (1884 - 1934) z obrobionych
kamieni polnych. Zbudowany na miejscu kościoła z 1405 r., a rozebranego w 1823
roku. Obok kościoła masywna dzwonnica. Rańsk - kościół ewangelicki -
prosta budowla z kamieni polnych z niewysoką wieżą z muru pruskiego - przykład
mazurskiej sztuki ludowej zbudowany w całości przez miejscowych rzemieślników w
latach 1815 - 1827. Sąpłaty - w budynku dawnej szkoły mieści się Muzeum Regionalne -
gromadzące przedmioty codziennego użytku gospodarstw wiejskich na
Mazurach Małszewko - spichlerz z początków XX w., nawiązujący stylowo do architektury ruskiej. Rezerwat przyrody Kulka - rezerwat florystyczny, zwany też rezerwatem roślinności stepowej (pontyjskiej). Utworzony został w 1955r., celem zachowania (ze względów naukowych i dydaktycznych) fragmentu lasu ze stanowiskami flory pontyjskiej i roślin chronionych. Liczący 12,39 ha powierzchni rezerwat ciągnie się wąskim pasem o przeciętnej szerokości 20 30m i dł. ok. 25 000m wzdłuż wschodniego brzegu rynnowego jeziora Łęgsk. Roslinność tu występująca: sasanka łąkowa, sparceta piaskowa, drikiew żółtawa, pięciomik piaskowy, gorycz pagórkowy, groszek czerniejący, ciemiężyk białkowy. W wielu miejscowościach na terenie Gminy zachowały się zabytkowe dwory i parki dworskie: m.in. w Budach, Grądach, Małszewku, Jabłonce, Rogalach, Zalesiu, Orzynach i Popowej Woli.
|
||||
|
© Copyright 2001 - 2011 Urząd Gminy Dźwierzuty. Wszystkie zamieszczone w serwisie materiały chronione są prawem autorskim. Nazwy i znaki towarowe innych firm i instytucji podane są jedynie w celach informacyjnych. Materiały umieszczone w tym serwisie mogą być wykorzystywane zarówno przez osoby fizyczne jak i inne serwisy internetowe. W przypadku korzystania z niniejszych materiałów prosimy o podanie źródła: www.ug-dzwierzuty.pl oraz autorów. |
||||
|
|
||||